ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ

         ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ

         ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ

         ΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΩΝ

         ΧΕΙΡΙΣΤΩΝ

         ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΩΝ Η/Υ


 

 

 

                                    Έρευνα & Μελέτη        

                             «Επικινδυνότητα Εργασίας Πληροφορικών»

                             Κρητικός Κώστας

 

 

   Αθήνα   2011     ver.1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ

 

ΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΩΝ

ΧΕΙΡΙΣΤΩΝ - ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΩΝ Η/Υ

 

 

 

 

 

Α.  ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

 

 

1. Οθόνες Οπτικής Απεικόνισης (Ο.Ο.Α.)

 

Εδώ και αρκετά χρόνια η εργασία μπροστά σε οθόνες οπτικής απεικόνισης έχει συμπεριληφθεί στους εν δυνάμει επαγγελματικούς κινδύνους.

Καθημερινά ολοένα και μεγαλύτερος αριθμός Χειριστών και Προγραμματιστών Ηλεκτρονικών Υπολογιστών (Η/Υ), παραπονείται για πόνους σε διάφορα σημεία του σώματος - ιδιαίτερα στα πάνω άκρα-, κόπωση, νευρικότητα, βλάβες των ματιών, πονοκέφαλο, συμπτώματα που προκαλούνται από την πολύωρη εργασία μπροστά στις οθόνες οπτικής απεικόνισης των Η/Υ.

 

Η εργασία στους Η/Υ έχει υψηλές απαιτήσεις συγκέντρωσης και ευθύνης, ενώ τα προβλήματα οφείλονται:

 

   Είτε σε φυσικούς παράγοντες, όπως:

·   Περιορισμένο οπτικό πεδίο

·   Έντονη οπτική καταπόνηση

·   Εξαναγκασμένη στάση εργασίας

·   Ιδιαίτερα έντονη καταπόνηση σε σπονδυλική στήλη, αυχένα και άνω άκρα

 

    Είτε σε κοινωνικούς-ψυχολογικούς παράγοντες, όπως:

·   Η ελαχιστοποίηση των ανθρωπίνων σχέσεων

·   Η έντονη συγκέντρωση προς αποφυγή λανθασμένων χειρισμών

·   Το στρες από απροσδιόριστες και απρόβλεπτες κινήσεις των προγραμμάτων που χειρίζονται.

 

Το συνηθέστερο παράπονο των εργαζομένων με αποκλειστική απασχόληση στον Η/Υ είναι πόνοι στα χέρια, στα μπράτσα, στο λαιμό, στην μέση και τα μάτια, που οφείλονται στην πολύωρη χρήση του πληκτρολογίου και της οθόνης.

 

Οι παθήσεις αυτές έχουν πια τις δικές τους ονομασίες, όπως κάκωση επαναλαμβανόμενης πίεσης (repetitive strain injury – RSI), διαταραχή αθροιστικού τραύματος (cumulative trauma disorder – CTD), σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα (carpal tunnel syndrome – CTS) κ.λπ.

Οι εν λόγω παθήσεις χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής και, το χειρότερο, είναι παθήσεις με τις οποίες οι κοινοί γιατροί δεν είναι εξοικειωμένοι και, ό,τι είναι άγνωστο, μπορεί πολύ εύκολα να χαρακτηριστεί ψυχολογικό.

 

Ο καρπιαίος σωλήνας είναι το σημείο στο ύψος του καρπού, από το οποίο διέρχονται οι τένοντες και τα νεύρα του χεριού. Στο σημείο αυτό, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, δεν υπάρχει περίπτωση να επέμβει κανένα φάρμακο, ούτε φυσιοθεραπευτής παρά μόνον ο χειρούργος. Εάν μετά από επαναλαμβανόμενες κινήσεις το περίβλημα κάποιου τένοντος πρηστεί, τότε το νεύρο μπορεί να συνθλιβεί με αποτέλεσμα, όταν το σύνδρομό εκδηλωθεί, ο μόνος τρόπος αντιμετώπισης να είναι το χειρουργείο.

 

Η στάση που επιβάλλει ο υπολογιστής ταλαιπωρεί και πολλούς άλλους μυς του σώματός μας, εξαναγκάζοντάς τους να μένουν συσπασμένοι στην ίδια θέση για πολλή ώρα και, καθώς δε χαλαρώνουν καθόλου, η κυκλοφορία του αίματος δε γίνεται όπως πρέπει. Εξ αιτίας αυτού, μειώνονται τα θρεπτικά συστατικά που κυκλοφορούν στο αίμα, ενώ αντιθέτως, άχρηστες ουσίες, όπως το γαλακτικό οξύ, συσσωρεύονται στους μυϊκούς ιστούς προκαλώντας έντονους πόνους. Έτσι η συνεχής καθιστική στάση, το σκύψιμο και η απόλυτη προσήλωση στην οθόνη του Η/Υ, μεταξύ των άλλων, προκαλούν αυχενικό σύνδρομο, ραχιαλγίες, ισχιαλγίες, χαμηλές οσφυαλγίες και άλγη στάσεως.

 

Τα μάτια είναι ένα άλλο μέρος του σώματος που ταλαιπωρείται ιδιαίτερα από την πολύωρη εργασία σε υπολογιστή. Αυτό πολλές φορές το αγνοούμε στην ανάγκη να τελειώσουμε κάποια εργασία. Έτσι, καθώς τα μάτια ακινητοποιούνται για πολλές ώρες σε λίγα τετραγωνικά εκατοστά, οι μυς τους κουράζονται και προκαλούν συχνά δυσκολία στην εστίαση. ’λλα συμπτώματα είναι το τσούξιμο των ματιών, η φαγούρα, το βάρος στα βλέφαρα και το συχνό άνοιγμα-κλείσιμο των βλεφάρων. Επίσης, παρατηρείται μειωμένη οπτική ικανότητα, διπλά αντικείμενα, αλλά και γενικά συμπτώματα, όπως νύστα, δυσθυμία και μειωμένη διάθεση.

 

Σε πολλές χώρες έχουν ήδη αρχίσει και αναφέρονται περιπτώσεις δερματικών αλλοιώσεων σε χειριστές οθονών, όπως ερύθημα προσώπου, δερματίτιδα εξ επαφής, καθώς και επιβαρύνσεις προϋπαρχουσών δερματικών αλλοιώσεων, όπως η ακμή και οι ερυθηματώδεις βλάβες. Σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές, για τις δερματικές αυτές εκδηλώσεις ενοχοποιείται το ηλεκτροστατικό φορτίο των μηχανημάτων και ιδιαίτερα των οθονών, που ευνοεί την καθίζηση σκόνης από το περιβάλλον εργασίας στο δέρμα των χειριστών. Η ατομική ευαισθησία στη σκόνη αυτή μπορεί να προκαλεί δερματικές αντιδράσεις. Οι επιδημιολογικές μελέτες συνεχίζονται, για να ξεκαθαριστεί πλήρως το θέμα αυτό.

 

Οι σοβαρότερες απειλές όμως είναι εκείνες που δεν γίνονται αντιληπτές, επειδή δεν φαίνονται και δεν προκαλούν άμεσα ερεθίσματα ή πόνους. Και ενώ οι ακτινοβολίες των Η/Υ δεν είναι απαγορευτικά υψηλές για ολιγόωρη εργασία, τα περισσότερα προβλήματα φαίνεται να προέρχονται από τον ψυχολογικό παράγοντα. Έτσι, διάφορες μελέτες δείχνουν ότι η απασχόληση σε οθόνες οπτικής απεικόνισης συνοδεύεται συχνά από παθολογικές συγκινησιακές εκδηλώσεις, όπως άγχος, κατάθλιψη και επιθετικότητα ή από ψυχοσωματικές ενοχλήσεις, όπως αϋπνία ή ανορεξία.

 

 

 

2. Μυοσκελετικά Προβλήματα

 

Οι μυοσκελετικές παθήσεις καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ασθενειών. Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (Μυοσκελετικές παθήσεις, FACTS No 3,4,5 & 6, Μπιλμπάο, 2000), στις κύριες ομάδες περιλαμβάνονται οι οσφυαλγίες και οι κακώσεις της σπονδυλικής στήλης, καθώς και οι κακώσεις που προκαλούνται από επαναλαμβανόμενη καταπόνηση, μυοσκελετικές παθήσεις του αυχένα και οι παθήσεις των κάτω άκρων.

 

Οι κύριες αιτίες εμφάνισης μυοσκελετικών προβλημάτων είναι αυτές που σχετίζονται με την εργασία, όπως:

 

·         Οι χειρωνακτικοί χειρισμοί βαρέων ή ογκωδών φορτίων

·         Η στενότητα και η ακαταστασία στο χώρο εργασίας

·         Οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις

·         Οι επίπονες, δυσχερείς, ή σύνθετες κινήσεις

·         Οι επίπονες στάσεις του σώματος

·         Οι χειρωνακτικές εργασίες που απαιτούν δύναμη

·         Η άμεση μηχανική πίεση σε ιστούς του σώματος

·         Η έκθεση σε δονήσεις

·         Το ψυχρό περιβάλλον εργασίας

 

καθώς και αυτές που σχετίζονται με την οργάνωση της εργασίας, όπως:

 

·         Οι ρυθμοί εργασίας

·         Η επαναλαμβανόμενη εργασία

·         Το ωράριο

·         Το σύστημα πληρωμών

·         Η μονότονη εργασία

·         Η κόπωση

 

 

Οι μυοσκελετικές παθήσεις εκδηλώνονται σε όλες τις μορφές σε διάφορους κλάδους απασχόλησης. Ωστόσο, ορισμένες ομάδες είναι ιδιαίτερα ευπρόσβλητες απ' αυτές τις παθήσεις. Οι τομείς που αποτελούν εστίες κινδύνου και ομάδες υψηλού κινδύνου είναι οι ακόλουθοι:

 

·         Γεωργία, δασοκομία και αλιεία

·         Βιομηχανία, εξορυκτική βιομηχανία

?   Εργαζόμενοι σε οθόνες οπτικής απεικόνισης

·         Κατασκευές, επισκευές

·         Κλωστοϋφαντουργία, συνεργεία αυτοκινήτων

·         Ξενοδοχειακές υπηρεσίες, εστίαση και τροφοδοσία

·         Συγκολλητές – οξυγονοκολλητές

·         Οδηγοί βαρέων οχημάτων και φορτηγών

·         Χειριστές μηχανών και Τεχνίτες

·         Φορτοεκφορτωτές

 

 

 

3. Προληπτικά Μέτρα

 

Για την αποτελεσματική πρόληψη των μυοσκελετικών παθήσεων, είναι ανάγκη να προσδιορίζονται οι συντελεστές κινδύνου και στην συνέχεια να λαμβάνονται πρακτικά και νομοθετικά μέτρα αντιμετώπισης ή μείωσης των κινδύνων. Πρέπει να δίδεται ιδιαίτερη προσοχή στην αξιολόγηση των κινδύνων, στην ιατρική παρακολούθηση, στην κατάρτιση, στην ενημέρωση και στη διαβούλευση με το προσωπικό, στα εργονομικά συστήματα εργασίας, στην παρακολούθηση των εξελίξεων της τεχνικής, καθώς και στην πρόληψη της κοπώσεως.

 

Ιδιαίτερο ρόλο στην πρόληψη παίζει η εργονομία, με την προσαρμογή της εργασίας στον άνθρωπο, ειδικότερα όσον αφορά τη διαμόρφωση των θέσεων εργασίας και των μεθόδων εργασίας καθώς και την επιλογή των εξοπλισμών εργασίας και των μεθόδων εργασίας και παραγωγής, κυρίως με στόχο να μετριαστεί η μονότονη και ρυθμικά επαναλαμβανόμενη εργασία και να μειωθούν οι επιπτώσεις στην υγεία των εργαζομένων.

 

Ο σημαντικότερος όμως ρόλος στις παρούσες συνθήκες είναι η διάθεση χρόνου στον εργαζόμενο για ξεκούραση, αποβολή του στρες και ανασύνταξη δυνάμεως.

Ο ρόλος αυτός ικανοποιείται με την παράλληλη θέσπιση και προσφορά οικονομικού κινήτρου για την απόσβεση της φθοράς της υγείας του εργαζόμενου καθώς και την υλική του ενίσχυση προκειμένου να ανταποκρίνεται σε ιατρικούς ελέγχους και φυσιοθεραπευτικές ή/και άλλες σχετικές θεραπείες.


 

 

 

Β. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑ

 

 

1. Γενικά

 

Βρισκόμαστε σήμερα σε εποχή τεχνολογικής επανάστασης με απροσδιόριστες μερικές φορές, σε έκταση και βάθος, επιπτώσεις σε διάφορους τομείς  όπως π.χ. ιατρικούς, βιολογικούς, εργονομικούς, κοινωνικούς κ.λπ.

 

Οι Οθόνες Οπτικής Απεικόνισης (Ο.Ο.Α.) που αποτελούν το σημαντικότερο «μέσο» επικοινωνίας ανθρώπου και μηχανής των τριών τελευταίων δεκαετιών, κυρίως λόγω της ραγδαίας ανάπτυξης της χρήσης Ηλεκτρονικών Υπολογιστών, έχουν ξεπεράσει σε έκταση εφαρμογών και αριθμό επαγγελματιών χειριστών-προγραμματιστών και τις πλέον τολμηρές προσδοκίες.

 

Τη ραγδαία αυτή αύξηση του αριθμού των Ο.Ο.Α. δεν ακολούθησε και αντίστοιχου μεγέθους εργονομική βελτίωση για το χειριστή, ειδικότερα ως προς τον μεταξύ τους διάλογο.

 

 

2. Σύγκριση παραδοσιακής εργασίας Γραφείου και εργασίας σε Ο.Ο.Α.

 

Οι Ο.Ο.Α. ως γνωστό αποτελούν τμήμα ενός υπολογιστικού συστήματος και συνδεόμενες με την κεντρική μονάδα και το πληκτρολόγιο αποτελούν συνήθως ενιαίο σύνολο (τερματικός σταθμός, terminal).

 

Υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ του παραδοσιακού τρόπου εργασίας γραφείου και των εργασιών με τη χρήση Ο.Ο.Α. Η παρουσίαση και η επεξεργασία της πληροφορίας με τη χρήση Ο.Ο.Α. είναι τελείως διαφορετική όπως π.χ.:

 

 

Η εργασία μπροστά στην οθόνη έχει γενικά υψηλές απαιτήσεις συγκέντρωσης, αφομοίωσης και σύνταξης οι οποίες διαφοροποιούνται σε δύο «φάσεις» εργασίας:

α)  κατά την πληκτρολόγηση, δηλαδή την είσοδο των δεδομένων στον Η/Υ.

β) κατά την εκμετάλλευση πληροφοριών, δηλαδή την έξοδο και λήψη των πληροφοριών από τον Η/Υ.

 

Κατά τη διάρκεια της εισόδου των δεδομένων:

 

Κατά τη διάρκεια της εκμετάλλευσης,  δηλαδή της εξόδου και λήψης των πληροφοριών:

 

 

3. Οπτική Κόπωση

 

Η εργασία μπροστά σε οθόνες προκαλεί οπτική κόπωση η οποία επιτείνεται και επιβαρύνεται όταν δεν έχει επιλεγεί το σωστό σύστημα ή όταν οι συνθήκες φωτισμού υπολείπονται των αποδεκτών ορίων.

 

Η οπτική κόπωση οφείλεται σε διάφορους παράγοντες όπως π.χ.:

 

Από παλαιότερα έχουν περιγραφεί περιπτώσεις μυωπίας και διαταραχών της σαφούς αντίληψης των χρωμάτων. Ανάλογα περιστατικά επιβεβαιώθηκαν μεταγενέστερα, οι δε σχετικές καταστάσεις ήταν αντιστρεπτές.

 

Η οπτική κόπωση εκδηλώνεται με μία σειρά κοινότυπων συμπτωμάτων όπως  π.χ. κεφαλαλγίες, αυχεναλγίες, δακρύρροια, κάψιμο στα μάτια, ευαισθησία στο φως, αίσθημα θάμβωσης, νευρικότητα κ.λπ.

’τομα με διαθλαστικές ανωμαλίες κουράζονται, όπως είναι φυσικό, γρηγορότερα όταν εργάζονται μπροστά σε οθόνη. Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο στην περίπτωση πρεσβυώπων-υπερμετρώπων. Το φαινόμενο αυτό είναι αναμενόμενο διότι οι μεν υπερμέτρωπες δεν μπορούν μα διακρίνουν σε μικρές αποστάσεις ενώ η εργασία μπροστά σε οθόνες απαιτεί αποστάσεις 60-80cm. Συμπερασματικά, για τα άτομα με διαθλαστικές ανωμαλίες, επιβάλλεται οπτική διόρθωση.

Ιδιαίτερο πρόβλημα δημιουργείται με άτομα που έχουν διαταραχές σαφούς αντίληψης των χρωμάτων και ιδιαίτερα οι δαλτωνικοί. Ο δαλτωνισμός συναντάται σε ποσοστό 8% επί των ανδρών και σε 0,5% επί γυναικών. Σε ανάλογες περιπτώσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιείται το ερυθρό και οι αποχρώσεις του.

 

Έγχρωμα διορθωτικά γυαλιά πρέπει να αποφεύγονται διότι μειώνουν σημαντικά την αντίθεση των λαμπροτήτων. Τα αντιθαμβωτικά γυαλιά παρουσιάζουν πλεονεκτήματα ενώ αντίθετα τα πολυεστιακά δε συνιστώνται. Τα διπλοεστιακά γυαλιά με μικρό οπτικό πεδίο, που εντοπίζεται στο κάτω μισό των γυαλιών, αντενδείκνυται. Τα γυαλιά επίσης με διπλό οπτικό πεδίο καθώς και εκείνα με προοδευτική εστία δε συνιστώνται. Φακοί επαφής που είναι καλά ανεκτοί, δε δημιουργούν κανένα πρόβλημα.

 

 

4. Φυσική ’σκηση

 

Οι εξαναγκασμένες στάσεις και θέσεις των χειριστών-προγραμματιστών, οι περιορισμοί των κινήσεων, οι στατικές δεσμεύσεις των μυών της σπονδυλικής στήλης, του αυχένα, του κορμιού κ.λπ. δημιουργούν διαταραχές του ερειστικομυϊκού συστήματος.

 

Για ελαχιστοποίηση αυτών των δυσμενών επιπτώσεων συνιστώνται εκτός από τη σωστή επιστημονική οργάνωση της εργασίας, σύμφωνα με της βασικές αρχές της Εργονομίας, κατάλληλες γυμναστικές ασκήσεις μικρής διάρκειας. Οι γυμναστικές αυτές ασκήσεις, που μπορούν να γίνουν και στο διάστημα των παύσεων εργασίας, έχουν σαν βασικό στόχο τη βελτίωση της κυκλοφορίας του αίματος.

 


 

 

Γ. ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΒΑΣΙΣΜΕΝΗ ΣΕ ΕΠΙΣΗΜΑ ΔΙΕΘΝΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

 

Οι πρώτες επιστημονικά τεκμηριωμένες επισημάνσεις των δυσμενών επιπτώσεων από την εργασία μπροστά σε Ο.Ο.Α. χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1970.

Στην παρούσα τεκμηρίωση ενδεικτικά παρατίθενται μερικά από τα διαθέσιμα διεθνή βιβλιογραφικά στοιχεία ταξινομημένα σε δύο χρονολογικές περιόδους.

Ως βασικό διαχωριστικό όριο πάρθηκε το κορυφαίο γεγονός της αφύπνισης του νομοθέτη σε διεθνές επίπεδο και η σύγκλιση του Διεθνούς Συνεδρίου της Στοκχόλμης.

Η πρώτη χρονολογική περίοδος καλύπτει την περίοδο μέχρι την τελευταία σχεδόν πενταετία ενώ η δεύτερη αναφέρεται σε προσπάθειες που έγιναν σε διεθνές επίπεδο κατά την τρέχουσα διετία.

 

 

 

Ι.  ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΠΡΩΤΗ

 

Ê    Ο Haider και συνεργάτες σε έρευνα που έγινε στην Αυστρία παρατήρησαν στους χειριστές-προγραμματιστές Ο.Ο.Α.:

Ÿ  μείωση της οπτικής οξύτητας

Ÿ  αύξηση του αριθμού μυώπων

Ÿ  πρόσκαιρη οφθαλμική δυσλειτουργία

 

Ê  Ο Gunnarson και συνεργάτες σε έρευνα που έγινε στη Σουηδία διαπίστωσαν οφθαλμολογικές διαταραχές σε ποσοστό 80% στους χειριστές-προγραμματιστές οθονών, υπαλλήλους αεροπορικών εταιρειών.

 

Ê  Ο Cakir και συνεργάτες μελέτησαν στη Δ. Γερμανία περισσότερους από 1000 χειριστές-προγραμματιστές οθονών και συνέκριναν τα αποτελέσματα της έρευνάς τους με αντίστοιχα άλλων επαγγελματικών τάξεων. Αποτέλεσμα αυτής της εξαιρετικά προσεκτικής και τεκμηριωμένης μελέτης υπήρξε η δημοσίευση του Cakir και συνεργατών με τίτλο «The VDT Manual» που αποτελεί στη κυριολεξία τη «Βίβλο» των ασχολουμένων με σχετικά προβλήματα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται:

 

Ê  Το NIOSH (National Institute for Occupational Safety & Health), μετά από εκτεταμένες έρευνες στις ΗΠΑ, διαπίστωσε ότι η «εκπομπή ακτίνων-Χ, υπεριώδους, ορατής και υπέρυθρης ακτινοβολίας βρίσκεται πιο κάτω από τα μέγιστα επιτρεπόμενα όρια της χώρας για τις Ο.Ο.Α.». Τα αποτελέσματα αυτά αποδείχθηκαν για αρκετούς λόγους ανεπαρκή και έτσι μια νέα πολύχρονη έρευνα βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.

 

Ê  Ο Laubli και συνεργάτες περιέγραψαν στην Ελβετία ανάλογα ευρήματα με εκείνα που περιέγραψε ο Haider και συνεργάτες στους Αυστριακούς χειριστές-προγραμματιστές.

 

Ê  Ο Hunting και συνεργάτες περιέγραψαν και μελέτησαν στην Ελβετία μυαλγίες με ιδιαίτερη εντόπιση στον αυχένα και την οσφυϊκή μοίρα της σπονδυλικής στήλης, τον ώμο, στα αντιβράχια και στα δάχτυλα των χεριών.

 

Ê  Ο Osteberg και συνεργάτες περιέγραψαν διαταραχές του βυθού του οφθαλμού και της προσαρμογής.

 

Ê  Ο Coe και συνεργάτες διαπίστωσαν, μετά την υποβολή κατάλληλου ερωτηματολογίου σε χειριστές-προγραμματιστές της Ν. Ζηλανδίας, ότι ποσοστό 80% από αυτούς βρίσκει τη θερμοκρασία των χώρων εργασίας τους ακατάλληλη. Στο σημείο αυτό, και σχετικά με τη θερμοκρασία, αξίζει να αναφερθούν πάλι δύο από τις προηγούμενες εργασίες, δηλαδή:

- Ο Cakir  και συνεργάτες διαπίστωσαν ότι σε μη κλιματιζόμενους χώρους, 50% των χειριστών-προγραμματιστών παραπονιούνται για υψηλή θερμοκρασία, ενώ σε κλιματιζόμενους χώρους το ποσοστό ήταν 30%. Επίσης, είναι αξιοσημείωτο ότι τα 2/3 των χειριστών-προγραμματιστών παραπονέθηκαν ότι ο αέρας ήταν πολύ ξηρός, ενώ η σχετική υγρασία κυμαινόταν μεταξύ 30-40%.

- Στην έρευνα του Moss και συνεργατών που έγινε για λογαριασμό του NIOSH διαπιστώθηκε ότι:

63% των χειριστών-προγραμματιστών εύρισκαν τη θερμοκρασία υψηλή το καλοκαίρι, και 41% των χειριστών-προγραμματιστών εύρισκαν τη θερμοκρασία χαμηλή το χειμώνα.

 

Ê  Ο Wilkins και συνεργάτες παρατήρησαν ηλεκτροεγκεφαλογραφικές ανωμαλίες επιληπτοειδούς μορφής. Η πιθανότητα παροξυσμικής δραστηριότητας είναι πολύ μεγάλη όταν οι γραμμές έχουν ίσο πλάτος και διάστημα.

 

Ê  Η Ομοσπονδία εργαζομένων της μεταλλουργίας της Γαλλίας σε έρευνα που έγινε σε 27 επιχειρησιακά συγκροτήματα, όπως π.χ. Dassault St Cloud, Renault, Chantiers Navals de la Seyne-sur-mer, Sicli κ.ά., αναφέρει τα ακόλουθα ευρήματα σε χειριστές-προγραμματιστές οθονών:

Ø  60% οφθαλμολογικά ευρήματα

Ø  36% μυαλγίες

Ø  32% κεφαλαλγίες

Ø  16% χρησιμοποιούν γυαλιά, ενώ πριν εργασθούν ως χειριστές-προγραμματιστές δε φορούσαν διορθωτικά γυαλιά

Ø  αρκετοί από τους χειριστές-προγραμματιστές χρησιμοποιούν φάρμακα ηρεμιστικά και αγχολυτικά

Ø  65% εκτιμούν ότι η εργασία τους είναι επαναλαμβανόμενη και μονότονη

Ø  83% παραπονέθηκαν για κακές συνθήκες φωτισμού

Ø  43% εργάζονται με απαράδεκτες συνθήκες τεχνητού φωτισμού.

 

Ê  Οι Instance και Howarth καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι «υπάρχουν θέσεις εργασίας όπου η παρατεταμένη χρησιμοποίηση οθονών έχει ως αποτέλεσμα την εμφάνιση σε υψηλό ποσοστό οπτικής κόπωσης και οπτικής δυσανεξίας». Και καταλήγουν συμπερασματικά: «Εκτός από τις οθόνες αυτές καθ’ εαυτές, ως δυνητικοί εκλυτικοί παράγοντες θα πρέπει να διερευνηθούν και οι παράγοντες του εργονομικού κλίματος».

 

Ê  Ο Flory και συνεργάτες περιέγραψαν τις ψυχοφυσιολογικές μεταβολές κατά τη διάρκεια της εργασίας μπροστά σε οθόνες και ειδικότερα διαπίστωσαν ότι ύστερα από δίωρη εργασία:

Ø  η εσωφορία επιτείνεται

Ø  η οπτική αντίδραση αυξάνεται

Ø  το ποσοστό λαθών αντίληψης αυξάνεται

Ø  το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα δε μεταβάλλεται μετά το πέρας της εργασίας, ενώ αντίθετα η καρδιακή συχνότητα είναι σημαντικά χαμηλότερη σε σύγκριση με την καρδιακή συχνότητα πριν από την έναρξη της εργασίας.

 

 


ΙΙ.  ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΔΕΥΤΕΡΗ

 

Στην παρούσα ενότητα γίνεται αρχικά μία σύντομη αναφορά στα καυτά ερωτήματα που τίθενται από τη συνεχώς αυξανόμενη εισβολή των Οθονών Οπτικής Απεικόνισης, όχι μόνο στη βιομηχανία, τα ερευνητικά εργαστήρια ή τις επικοινωνίες, αλλά ιδιαίτερα στις Δημόσιες υπηρεσίες και μονάδες Πληροφορικής, στις τράπεζες, τα γραφεία, τα σπίτια κ.ά. Στην συνέχεια αναλύονται νεώτερες προσπάθειες που έχουν γίνει σε διεθνές επίπεδο για την επίλυση αυτών των ερωτηματικών. στην τρέχουσα διετία.

 

 

K  ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΥΓΕΙΑΣ

 

Με πρωτοβουλία του περιφερειακού γραφείου για την Ευρώπη της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας, συνήλθε στη Γενεύη ομάδα πραγματογνωμόνων η οποία ασχολήθηκε με τις δυνητικές επιπτώσεις που παρατηρούνται στην υγεία από την εργασία μπροστά σε Ο.Ο.Α.

 

Η ομάδα αυτή κατέληξε στα πιο κάτω συμπεράσματα:

 

 

K  ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΕΣ    

 

Το θέμα των ακτινοβολιών δημιούργησε πολλές συζητήσεις μεταξύ των ειδικευμένων εργαζομένων μπροστά στις οθόνες. Η στάση αυτή είναι δικαιολογημένη από δύο λόγους: την ευαισθησία που υπάρχει γύρω από τους κινδύνους των ακτινοβολιών και την ελλιπή πληροφόρηση.

 

Μερικά από τα συμπεράσματα σχετικών εργασιών είναι τα ακόλουθα:

Ÿ  Απαγορευτική εκπομπή ακτίνων Χ και μικροκυμάτων δεν ανιχνεύτηκε.

Ÿ  Ακτίνες β και χαμηλής συχνότητας ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία παρατηρήθηκαν αλλά τα επίπεδά τους ήταν σχεδόν μέσα στα εργασιολογικά και περιβαλλοντικά για την υγεία όρια (Tominaga, Ινστιτούτο για τις Επιστήμες της Υγείας, Kawasaki Ιαπωνίας)

 

 

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗ

 

Η συμβολή της γυμναστικής στη μείωση της φυσικής καταπόνησης υπήρξε αντικείμενο ευρείας μελέτης. Για την αντικειμενική μέτρηση της καταπόνησης έγιναν ηλεκτρομυογραφικές μελέτες στους αυχενικούς μυς, στους τραπεζοειδείς, στους μυς της περιοχής Ο23, στον τρικέφαλο, στον κερκιδικό καμπτήρα του καρπού και τον ωλένιο εκτείνοντα τον καρπό. Από τις έρευνες αυτές προέκυψε ότι η φυσική άσκηση υπό τη μορφή γυμναστικής μπορεί να μειώσει αποτελεσματικά τη μυοσκελετική καταπόνηση (Lee και συνεργάτες, Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής, Παν/μίου Λουιζιάνας ΗΠΑ).

 

 

K  ΔΕΡΜΑΤΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ

 

Από πλήρη έρευνα, επιδημιολογική-κλινική κ.λπ., που έγινε σε 550 Σουηδούς χειριστές-προγραμματιστές, προέκυψαν τα ακόλουθα:

 

 

K  ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ

 

Δημοσιεύσεις της προηγούμενης δεκαετίας, που ανέφεραν παρενέργειες στην εξέλιξη της εγκυμοσύνης από εργασία μπροστά σε οθόνες, έγιναν αιτία για πολλαπλές και εκτενείς εργασίες μερικές από τις οποίες πραγματοποιήθηκαν από κρατικούς φορείς όπως π.χ. στη Σουηδία, στον Καναδά, τις ΗΠΑ (σε εξέλιξη). Ενδεικτικά αναφέρονται μερικές εργασίες.

 

Από μηχανογραφημένο Σουηδικό αρχείο διερευνήθηκαν 4117 γεννήσεις. Μελετήθηκαν οι περιπτώσεις αυτόματης αποβολής, συγγενών διαμαρτιών, το βάρος κατά τη γέννηση και ο δείκτης θνησιμότητας μεταξύ γυναικών που εργάζονται μπροστά σε οθόνες και γυναικών που δεν εργάζονταν μπροστά σε οθόνες.

 

Στον Καναδά μελετήθηκε δείγμα πλήθους 56012 μητέρων προερχόμενο από 11 Μαιευτήρια του Quebec. Διερευνήθηκε η ενδεχόμενη σχέση μεταξύ συγγενών ανωμαλιών και αυτόματης αποβολής σε δύο ομάδες γυναικών με ειδοποιό διαφορά την εργασιολογική απασχόληση μπροστά στην οθόνη ή όχι. Τα ποσοστά αυτόματης αποβολής για τις εγκυμοσύνες παρουσιάζουν κάποιες διαφοροποιήσεις. Η σχέση αποβολών προς τοκετούς ήταν υψηλότερη (8,4) στις εκτιθέμενες σε σύγκριση με τις μη εκτιθέμενες (6,4) χωρίς όμως να υπάρχει συσχέτιση με τον αριθμό ωρών της έκθεσης.

 

 

K  ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

 

Οι μυοσκελετικές διαταραχές είναι κυρίαρχο σύμπτωμα, με υποκειμενικά και αντικειμενικά ευρήματα. Από τη μεγάλη πληθώρα των σχετικών ερευνών προκύπτουν τα ακόλουθα:

 

Ê  Κατά τον Kemmelert και συνεργάτες (Εθνικό Συμβούλιο Επαγγελματικής Ασφάλειας και Υγείας της Σουηδίας, Μονάδα Φυσιολογίας της Εργασίας):

 

Ê  Κατά τον Hagberg και συνεργάτες (Εθνικό Συμβούλιο Επαγγελματικής Ασφάλειας και Υγείας της Σουηδίας, Τμήμα Ιατρικής), φορτίζεται σημαντικά και κατά συνέπεια καταπονείται η κατιούσα μοίρα του τραπεζοειδούς μυός των εργαζομένων μπροστά σε οθόνες, γεγονός που μπορεί να εξηγήσει τη γενική κόπωση και δυσανεξία.

 

Ê  Η Harms-Ringdahl και συνεργάτες (Ινστιτούτο Karolinska Σουηδίας, Τμήμα Ανατομίας) με ηλεκτρομυογραφικές μελέτες απέδειξαν ότι για την αποφυγή αυχεναλγίας και ωμαλγίας, κατά τη διάρκεια καθιστής θέσης εργασίας, πρέπει να αποφεύγεται η φόρτιση της αυχενικής μοίρας σε οριακές θέσεις – δηλαδή θέσεις με μέγιστη κάμψη.

 

Ê  Ο Kochar και συνεργάτες (Παν/μιο του Michigan, Τμήμα Εργονομίας) ξεκινώντας από τη γνωστή διαπίστωση ότι το πληκτρολόγιο δεν επιτρέπει στον καρπό και τα χέρια να έχουν τη φυσική τους θέση, απέδειξε ότι η εντόπιση των μυοσκελετικών διαταραχών εξαρτάται από το μέτρο της γωνίας του καρπού που είναι διάφορο στα δύο χέρια. Από τις σχετικές έρευνες προέκυψε ότι η ωλένια απαγωγή του αριστερού καρπού είναι μεγαλύτερη του δεξιού. Η διαφορά αυτή αποδίδεται στο γεγονός ότι στη δεξιά κατ’ αγκώνα άρθρωση γίνονται κινήσεις πλευρικές και κινήσεις περιστροφικές, ενώ στην αριστερή γίνονται μόνο περιστροφικές.

 

Ê  Ο Sauter και συνεργάτες (Παν/μιο Wisconsin, Τμήμα Προληπτικής Ιατρικής) ξεκινώντας από τη γνωστή διαπίστωση της ανάγκης για την ύπαρξη επιφάνειας για το ακούμπισμα του καρπού και του χεριού ανέλυσε το μηχανισμό γένεσης του συνδρόμου του καρπιαίου σωλήνα και των βλαβών του ωλένιου νεύρου. Αυτά σε συνδυασμό με προδιαθεσικές στάσεις και τα εργονομικά χαρακτηριστικά της άνω επιφάνειας των γραφείων.

 

 

N ΟΠΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

 

Σχετικά με τα υποκειμενικά ή αντικειμενικά ευρήματα από την πληθώρα των σχετικών εργασιών βγαίνουν τα ακόλουθα συμπεράσματα:

 

 

 

J ΔΙΑΛΕΙΜΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

 

Το θέμα των διακοπών εργασίας από άποψη αριθμού και διάρκειας είναι αρκετά σημαντικό. Από το σύνολο των σχετικών εργασιών προέκυψαν αξιόλογες παρατηρήσεις. Ενδεικτικά αναφέρονται μερικές εργασίες:

 

Εξετάστηκε το θέμα των παύσεων σε τριπλή παραλλαγή:

- εργασία με δύο τμήματα εργασίας (3-6 ωρών) με αυθόρμητες παύσεις και

- εργασία συνεχής ( 3-4 ωρών) με μικροπαύσεις διάρκειας 14 sec ανά 6 min με την εισαγωγή «ελαφριάς  μουσικής».

 

Από την εργασία αυτή προέκυψαν τα ακόλουθα συμπεράσματα:

 

Από την άλλη εργασία προέκυψαν:

 

 

L ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

           

Από την πραγματικά μεγάλη σε έκταση σχετική βιβλιογραφία, μπορεί κανείς συνοπτικά να υπομνήσει τις πιο κάτω διαπιστώσεις:

Ø  η συνεχής εργασία σε οθόνες, κυρίως στη φάση εισόδου των δεδομένων, συνοδεύεται από υψηλή συχνότητα οπτικών και μυοσκελετικών διαταραχών, μείωση της ικανότητας προσαρμογής, αύξηση του βαθμού ετεροφορίας, αύξηση των οριακών τιμών λαμπρότητας και σαφούς διάκρισης των χρωμάτων.

Ø  υπάρχει σχέση μεταξύ νευρολογικής καταπόνησης και προσωπικού άγχους όπως επίσης μεταξύ ηλικίας και υποκειμενικότητας στη μονοτονία.

Ø  νεαροί χειριστές-προγραμματιστές παραπονούνται περισσότερο για μονοτονία και εμφανίζουν μετρίου βαθμού ψυχολογική καταπόνηση, ενώ χειριστές-προγραμματιστές ηλικίας άνω των 25 ετών βρίσκουν την εργασία λιγότερο μονότονη αλλά περισσότερο ψυχοφθόρα (Koicheva και συνεργάτες Ινστιτούτο Υγιεινής της Ιατρικής Ακαδημίας της Βουλγαρίας).

Ø  Οι πλήρους απασχόλησης χειριστές-προγραμματιστές είχαν σημαντικά υψηλότερη καταπόνηση, τόσο από την καθεαυτό εργασία όσο και από το φυσικό περιβάλλον σε σύγκριση με τους μερικής απασχόλησης.

Ø  οι μυοσκελετικές και οπτικές διαταραχές , όπως επίσης και το ποσοστό των δυσαρεστημένων, ήταν εντονότερες στους χειριστές-προγραμματιστές πλήρους απασχόλησης.

Ø  τα μέσα επίπεδα των προαναφερθέντων ευρημάτων ήταν ταυτόσημα μεταξύ χειριστών-προγραμματιστών μερικής απασχόλησης και υπολοίπων υπαλλήλων γραφείου.

Ø  η τελευταία ομάδα παρουσιάζει τη μικρότερη καταπόνηση τόσο από την καθεαυτό εργασία της όσο και από το φυσικό περιβάλλον.

 

 


  ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

 

Απ’ όλα τα ως άνω εκτεθέντα, μπορούν συνοπτικά να βγουν τα πιο κάτω συμπεράσματα:

 

Η παραδοσιακή εργασία γραφείου διαφέρει σημαντικά από την εργασία μπροστά στις οθόνες. Η εργασία μπροστά σε οθόνες έχει υψηλές απαιτήσεις συγκέντρωσης, αφομοίωσης και σύνθεσης.

 

Τα εργονομικά προβλήματα είναι πολλά και πολύπλοκα. Αυτά τα προβλήματα πρέπει να μελετηθούν από άποψη διαχρονική στα πλαίσια της προληπτικής εργονομίας και από άποψη μεθοδολογίας σε συνδυασμό προς τις τρεις βασικές εργονομικές συνιστώσες του <συστήματος>: Χειριστής-Υπολογιστής, δηλαδή:

 

 

 

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 

Εργονομική εκτίμηση της εργασίας

 

Τα σπουδαιότερα κριτήρια για την εργονομική εκτίμηση της εργασίας σε Υπηρεσιακές Μονάδες με αρμοδιότητες ανάπτυξης ή υποστήριξης συστημάτων και εφαρμογών Πληροφορικής, είναι βασικά τα ακόλουθα:

 

Ø  στάση-θέση και κινησιολογία του χειριστή

Ø  συνηθισμένος τρόπος εργασίας και επιδεξιότητα

Ø  παιδεία και συστήματα γνώσεων

Ø  φωτισμός και οπτικό πεδίο

Ø  μονάδα οπτικής καταγραφής και πληκτρολόγιο

Ø  χαρακτηριστικά ενδεικτικών και χειριστήριων οργάνων

Ø  ροή πληροφοριών και διάλογος

Ø  τεκμηρίωση

Ø  επίπλωση και χωροταξία

Ø  συντήρηση και δυνατότητα αναδιαρθρώσεων, αλλαγών κ.λπ.

           

 

? Προληπτική Ιατρική της εργασίας Χειριστών-Προγραμματιστών

 

Για το χειριστή-προγραμματιστή επιβάλλεται να γίνει μία σωστή και ολοκληρωμένη βιομετρική μελέτη με τη λήψη πρωτογενών και δευτερογενών μετρικών στοιχείων σε τρόπο ώστε να είναι δυνατός ο σχεδιασμός της θέσης εργασίας σύμφωνα με τα δεδομένα της δυναμικής βιομετρίας.

Για την ελαχιστοποίηση των μυοσκελετικών, οπτικών και συγκινησιακών επιπτώσεων επιβάλλεται η εφαρμογή ενός πλήρους προγράμματος προληπτικής Ιατρικής της Εργασίας, που πρέπει να περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστο:

 

Ö        το ατομικό αναμνηστικό

Ö        επαγγελματικό ιστορικό

Ö        λήψη βιομετρικών στοιχείων

Ö        ψυχοτεχνικές δοκιμασίες

Ö        χρωμοσωμιακές δοκιμασίες

Ö        ηλεκτροκαρδιογραφικό έλεγχο πριν και μετά από εργομετρικές δοκιμασίες

Ö        ηλεκτροεγκεφαλογραφικό έλεγχο

Ö        ηλεκτρομυογραφικό έλεγχο μυών, αυχένα, σπονδυλικής στήλης και άνω άκρων

Ö        οφθαλμολογική εξέταση

Ö        συμπλήρωση ειδικού ερωτηματολογίου

 

Στα πλαίσια αυτής της προσπάθειας για το χειριστή Ο.Ο.Α. εντάσσεται η εκπαίδευση του εργαζόμενου με την παρατήρηση ότι μετά την επιτυχή εκπαίδευση ο χειριστής-προγραμματιστής δεν πρέπει να αναλάβει υπεύθυνη εργασία πριν προσαρμοστεί. Ο χρόνος προσαρμογής, ανάλογα με την πολυπλοκότητα και τις ιδιομορφίες των περιπτώσεων, κυμαίνεται από μία μέρα μέχρι και ένα μήνα.

 

 

C  ΒΡΑΧΥΠΡΟΘΕΣΜΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 

Στο πλαίσιο αυτών των προτάσεων προτείνονται, κατ’ ελάχιστο, τα ακόλουθα:

 

Ö        βελτίωση εργονομικού κλίματος εργασίας

Ö        καταπολέμηση αισθήματος φοβίας από εκπεμπόμενη ακτινοβολία

Ö        εκπαίδευση εργαζομένων για τη σωστή θέση και στάση κατά τη διάρκεια της εργασίας

Ö        εκτέλεση κατάλληλων γυμναστικών ασκήσεων κατά τη διάρκεια των διακοπών εργασίας

Ö        ρύθμιση ωραρίου εργασίας, χρόνων ανάπαυσης

Ö        παρεμβολή στον άξονα χρόνων, των χρόνων ανάπαυσης ή άλλης απασχόλησης

Ö        επικέντρωση στην ελαχιστοποίηση της άμεσης και έμμεσης θάμβωσης

Ö        μελέτη των συνθηκών φωτισμού και του ηχητικού περιβάλλοντος

Ö        χωροταξική επαναθεώρηση του χώρου εργασίας των χειριστών-προγραμματιστών

Ö        πλήρης ιατρική εξέταση πριν τη πρόσληψη και προληπτική τουλάχιστον μία φορά το χρόνο, όλων των ειδικευμένων εργαζομένων σε συστήματα Η/Υ, με ιδιαίτερη έμφαση στο ερειστικομυϊκό σύστημα, το οπτικό σύστημα και την ψυχολογική συμπεριφορά

Ö        υποβολή, συμπλήρωση και ανάλυση του ειδικού ερωτηματολογίου

 

 

ëΜηνιαία ημέρα ειδικής Αδείας αποκλειστικά για ΠΕ, ΤΕ, ΔΕ Πληροφορικής, που εργάζονται με πλήρη και αποκλειστική απασχόληση σε Ο.Ο.Α., στις Υπηρεσιακές Μονάδες με αρμοδιότητες ανάπτυξης ή υποστήριξης συστημάτων και εφαρμογών Πληροφορικής. Η ημέρα αυτή δεν επιτρέπεται σε καμία περίπτωση να σωρεύεται με οποιαδήποτε άλλη χορηγούμενη άδεια.

 

 

 

 

~

Διεκδικούμε άμεση Πρόληψη

της φθοράς της Υγείας μας με βάση θεσμική και οικονομική απολαβή

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ

________________________________

Δ/νση: Γλάδστωνος 10 – 10677 Αθήνα

Τηλ.:210.3804404, 6932-455.999

e-mail: pasypl@pasypl.gr  http://www.pasypl.gr

 

                                                                                                                                                                                                                                                            Αθήνα: 18/05/2004

                                                                                                                                                                                                                                                            Αρ. Πρωτ.: 1805/04

 

 Εννοιολογική και Λειτουργική Αξιολόγηση του όρου «Μηχανογραφικά Κέντρα»

 

Προκειμένου να προσδιορίσουμε εννοιολογικά και λειτουργικά το Μηχανογραφικό Κέντρο πρέπει να εξετάσουμε τον όρο από δύο πλευρές:

 

α.  Αυτή του φυσικού χώρου όπου εκτελούνται οι ιδιαίτερες εργασίες και

 

β.  Αυτή της επεξεργασίας των στοιχείων προκειμένου να έλθουν εις πέρας οι ως άνω εργασίες

 

Παλαιότερα αυτές οι πλευρές φαίνεται να ήταν χωροταξικά ενιαίες, συγγενείς και αδιαίρετες, σήμερα όμως αποδεδειγμένα τα πράγματα έχουν αλλάξει άρδην και ας δούμε γιατί.   

 

Μηχανογραφικά Κέντρα

Μέχρι την καθιέρωση της λέξης «Πληροφορικής» ο όρος Μηχανογραφικό Κέντρο χρησιμοποιείτο σχεδόν αποκλειστικά για να υποδηλώσει το τμήμα ή την μονάδα στην οποία ανήκε το υπολογιστικό σύστημα ή ακόμα και το κτίριο όπου βρισκόταν ο Κεντρικός Υπολογιστής.

 

Κέντρο Πληροφορικής (Κ.Π.)

Ο όρος Κέντρο Πληροφορικής χρησιμοποιείται ευρύτατα τα τελευταία χρόνια σε αντικατάσταση μερικών άλλων όρων που έχουν πιο περιορισμένη σημασία και αποδίδουν λανθασμένα τις εργασίες που πραγματοποιούνται. Τέτοιοι όροι ήταν: Μηχανογραφικό Κέντρο, Υπολογιστικό Κέντρο και Κέντρο Επεξεργασίας Δεδομένων ή Στοιχείων (από τον Αγγλοσαξονικό όρο Data Processing Centre ή Electronic Data ProcessingDP) Centre).

 

Το Κέντρο Πληροφορικής είναι ένα Τμήμα ή Δ/νση ενός Οργανισμού που σκοπό έχει την παροχή υπηρεσιών πληροφορικής σε μεγάλο αριθμό χρηστών. Τις υπηρεσίες αυτές τις παρέχει χρησιμοποιώντας τον εξοπλισμό που διαθέτει εγκατεστημένο (ηλεκτρονικούς υπολογιστές, βοηθητικά μηχανήματα κ.ά.) και εξειδικευμένο προσωπικό που εργάζεται στο κέντρο.

 

Στα αρχικά στάδια εξάπλωσης των υπολογιστών εθεωρείτο ότι υπάρχουν δύο τύποι Κ.Π.: τα κλειστά και τα ανοιχτά.

Σε ένα «κλειστό» κέντρο ο Χρήστης της Πληροφορίας (Γραφείο, Τμήμα, Δ/νση) δεν έχει καμία ανάμειξη στην ανάπτυξη και εκμετάλλευση των εφαρμογών ακόμη δε και ο βασικός έλεγχος των αποτελεσμάτων θεωρείται αρμοδιότητα του Κ.Π.. Ο χρήστης (της

Πληροφορίας) παρέχει μόνο τα στοιχεία εκείνα που περιγράφουν το αντικείμενο της εργασίας του και τις απαιτήσεις του σε πληροφόρηση.

Η οργάνωση ενός τέτοιου τύπου κέντρου πρέπει να είναι πλήρης και αποδοτική τόσο σε σχέση με τον εξοπλισμό όσο και από πλευράς εξειδικευμένου προσωπικού.

 

Σε ένα «ανοιχτό» κέντρο που ταιριάζει περισσότερο στα Γραφεία Εξυπηρέτησης (Service bureau), ο Χρήστης (της Πληροφορίας) διαθέτει εξειδικευμένο προσωπικό και αναλαμβάνει ο ίδιος τις περισσότερες φορές το σχεδιασμό και προγραμματισμό των εφαρμογών του, εισάγει τα καθημερινά στοιχεία σε κάποιο αναγνώσιμο από υπολογιστή μέσο και αναλαμβάνει μέχρι και τον χειρισμό για την εξαγωγή των αποτελεσμάτων.

Οι χρήστες αυτοί έπρεπε να διαθέτουν το αναγκαίο προσωπικό, το δε Κ.Π. παρείχε μόνο τα μηχανήματα και λοιπά βοηθητικά υλικά.

 

Η παραπάνω διάκριση απηχούσε την εικόνα της δεκαετίας του ΄70 όπου τα Γραφεία Εξυπηρέτησης (Ιδιωτικά η και Δημόσια) πρόσφεραν την αναγκαία και τότε ακριβή υπολογιστική ισχύ σε ένα πλήθος χρηστών πληροφοριών που δεν είχαν την δυνατότητα να δημιουργήσουν δική τους εγκατάσταση. Στην δεκαετία αυτή ένα τυπικό Κέντρο Πληροφορικής αποτελείτο από την αίθουσα του Υπολογιστή (machine room), από το χώρο προετοιμασίας δεδομένων και διεκπεραίωσης (data preparation), το χώρο εισαγωγής στοιχείων (data entry), το χώρο αποθήκευσης μαγνητικών μέσων, αποθήκες χαρτιού και αναλωσίμων και τέλος από γραφεία για το υπόλοιπο εξειδικευμένο προσωπικό. Τα παραπάνω ισχύουν για σημαντικού μεγέθους Κ.Π. όπως αυτά των Υπουργείων, μεγάλων Οργανισμών κ.τ.λ., τα οποία μπορεί να καταλάβουν ολόκληρους ορόφους η και κτίρια με ειδικές προδιαγραφές χώρων και ασφάλειας.      

 

Οι τεχνολογικές εξελίξεις και ιδιαίτερα η δυνατότητα διαλογικής επεξεργασίας από απόσταση καθώς και η μεγάλη διάδοση των μικροϋπολογιστών προκάλεσαν σημαντικές διαφοροποιήσεις στην οργανωτική δομή και τον τρόπο λειτουργίας των Κέντρων Πληροφορικής.

 

Οργανωτική Δομή

Ένα Κ.Π. έπρεπε να έχει μια συγκεκριμένη οργανωτική δομή.

Υπάρχουν τρεις τύποι οργάνωσης που εξαρτώνται από τις συνθήκες, την φύση, το μέγεθος και τα προβλήματα μιας Υπηρεσίας ή Οργανισμού.

 

Οι τύποι οργάνωσης είναι:

·        Η οργάνωση κατά Εφαρμογές (Application Organization)

·        H λειτουργική οργάνωση (Functional  Organization)

·        Η μεικτή οργάνωση (matrix organization)

 

Οργάνωση ενός μικρού κέντρου

Οι παραπάνω οργανώσεις αφορούν στην οργανωτική δομή ενός σημαντικού σε μέγεθος Κέντρου Πληροφορικής, τόσο από πλευράς εξοπλισμού όσο και από πλευράς ειδικευμένου προσωπικού. Η ευρεία όμως διάδοση των μεσαίων συστημάτων και των μικροϋπολογιστών επέτρεψε σε πολλές μικρότερου μεγέθους Υπηρεσίες και Οργανισμούς να εγκαταστήσουν συστήματα υπολογιστών για να αυτοματοποιήσουν πολλές από τις λειτουργίες τους.

 

Τα Κέντρα Πληροφορικής στις Υπηρεσίες αυτές αποτελούνται από λίγα έως και ένα άτομο. Πράγματι υπάρχουν πολλές εγκαταστάσεις κυρίως μικροϋπολογιστών συστημάτων (PC’s) που προμηθεύτηκαν έτοιμα πακέτα εφαρμογών μαζί με υπολογιστές ή ξεχωριστά, εκπαιδεύτηκαν στο χειρισμό του Η/Υ και των εφαρμογών και εργάζονται (σε Οθόνη Οπτικής καταγραφής) χωρίς να διαθέτουν κατ΄ ανάγκη εξειδικευμένες γνώσεις Προγραμματισμού ή Ανάλυσης Εφαρμογών.

 

Στα Κέντρα αυτά δεν μιλάμε για κάποια συγκεκριμένη οργάνωση και η ανάπτυξη νέων εφαρμογών όπως και η τεχνολογική εξέλιξη επαφίεται στον υπεύθυνο του κέντρου που συχνά σε συνεργασία με τον χειριστή του Η/Υ, είτε προμηθεύεται έτοιμες εφαρμογές, είτε απευθύνεται σε οίκους ανάπτυξης λογισμικού (software houses), είτε ακόμη στον κεντρικό φορέα στον οποίο ανήκει ή εποπτεύεται.

 

Η Πληροφορική σήμερα

Σήμερα οι ραγδαίες εξελίξεις στις Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΤΠΕ) επιφέρουν σημαντικές τόσο χωροταξικές όσο και λειτουργικές αλλαγές και ανακατατάξεις. Η αυστηρή οριοθέτηση του Κέντρου Πληροφορικής έχει πάψει να υφίσταται και την σκυτάλη έχουν αναλάβει τα κατανεμημένα συστήματα και τα δίκτυα υπολογιστών. 

 

Η τεράστια διάδοση των μικροϋπολογιστών επέτρεψε την διασπορά της μέχρι πρότινος συγκεντρωμένης υπολογιστικής ισχύος, στα χέρια του χρήστη δημιουργώντας έτσι μικρές εστίες (κέντρα) Πληροφορικής μέσα σε κάθε σχεδόν Γραφείο. Βέβαια η οργάνωση και η Λειτουργία του κλασσικού Κέντρου Πληροφορικής που απετέλεσε ένα από τα προσφιλή θέματα συνεχών αναζητήσεων για βελτιώσεις λόγω του προφανώς μεγάλου κόστους, εξακολουθεί να υπάρχει. Παράλληλα όμως νέες μορφές οργάνωσης και λειτουργίας αναπτύσσονται γύρω από το νέο Κ.Π. αυτό δηλαδή που απαιτείται ως αναγκαίο για την εύρυθμη και αποδοτική λειτουργία ενός οργανισμού ή φορέα.                    

 

Η αποκεντρωμένη δομή και λειτουργία των σημερινών Πληροφοριακών Συστημάτων έχει επηρεάσει θετικά την παροχή υπηρεσιών με μεγάλο πραγματικά όφελος για τις κοινωνίες. Κλασσικά σήμερα παραδείγματα μπορούν να αποτελέσουν συστήματα όπως το TAXIS η αποκεντρωμένη λειτουργία των ΚΕΠ αλλά και αυτή η ίδια η χρήση των υπηρεσιών που προσφέρει το Internet. Είναι αδιανόητο σήμερα να συζητάμε για Κέντρα Πληροφορικής με την έννοια και λειτουργία που αυτά είχαν τις προηγούμενες δεκαετίες.

Σήμερα η έννοια του “Κέντρου Πληροφορικής” έχει τουλάχιστον αντικατασταθεί από αυτή της “Μονάδας Πληροφορικής” όπου ως τέτοια νοείται κάθε υπολογιστική εστία που δέχεται και εξάγει χρήσιμη για τον (άνθρωπο) πολίτη ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ. Είναι χρηστικά τελείως αδιάφορο που και πως γίνεται η επεξεργασία των δεδομένων για την εξαγωγή της πληροφορίας. Μπορεί να γίνεται είτε σε τοπικό είτε σε απομακρυσμένο υπολογιστικό σύστημα.

Έτσι στις μέρες μας το Κέντρο Πληροφορικής (ή ακόμη το παλαιό Μηχανογραφικό Κέντρο), από την σκοπιά της προσφερόμενης πληροφορίας, είναι εκεί που δημιουργείται ή καταλήγει η πληροφορία δηλαδή στο κάθε σημείο Πληροφόρησης. Παραδείγματα τέτοιας λειτουργικής οργάνωσης αποτελούν οι θέσεις εργασίας στα διάφορα γραφεία ή τμήματα που συναντά κανείς σήμερα σε κάθε υπηρεσία του Δημοσίου. Η δομή αυτή αντανακλά την σύγχρονη θεώρηση της Πληροφορικής που θέλει την λειτουργία των συστημάτων προσανατολισμένη στις ανάγκες του χρήστη της Πληροφορίας σε πραγματικό χρόνο και όχι όπως παλαιότερα που η συγκεντρωτική εξαγωγή της πληροφορίας προϋπόθετε αναμονή ημερών ή και εβδομάδων.

 

 

 Παράλληλα η οργάνωση αυτή διευκολύνει την ίδια την λειτουργία της Δημόσιας υπηρεσίας αφού πλέον οι θέσεις βρίσκονται κατανεμημένες σύμφωνα με τις ανάγκες των διαφόρων γραφείων ή τμημάτων, οι εργασίες των οποίων υποστηρίζονται πλέον άμεσα από τους εκεί εργαζόμενους Πληροφορικούς, στα τοπικά συστήματα, κατά σαφώς καλλίτερο τρόπο και ασφαλώς σε λιγότερο χρόνο.

Σε καμία περίπτωση ως Μηχανογραφικά Κέντρα δεν νοούνται σήμερα οι οργανωμένες μονάδες που λειτουργούν μάλιστα σε συγκεκριμένους χώρους ή νομοθετημένες διευθύνσεις ή τμήματα και η άποψη αυτή της 26ης Δ/νσης του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους είναι από κάθε πλευρά εντελώς λανθασμένη και ανεπίκαιρη. Ταυτόχρονα η άποψη αυτή είναι και επικίνδυνη τροχοπέδη τόσο για την ανάπτυξη της Πληροφορικής όσο και για την εξυπηρέτηση του πολίτη και την Δημόσια Διοίκηση ενός σύγχρονου κράτους.

Παράλληλα τέτοιες θέσεις τροφοδοτούν ή ενισχύουν την στάση ορισμένων υπαλλήλων να μη δέχονται να εργασθούν σε υπολογιστή αφού δεν είναι σε Μηχανογραφικό κέντρο και έτσι δεν μπορούν να απολαμβάνουν των μέτρων που προβλέπονται για τις συγκεκριμένες θέσεις εργασίας. Τα μέτρα όμως αυτά εφαρμόζονται για την προστασία της υγείας αλλά και την προσέλκυση εργαζομένων σ΄ αυτές τις θέσεις εργασίας και όχι λόγω χώρου εργασίας, τμήματος ή Δ/νσης όπως εσφαλμένα εκφέρει άποψη το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους. 

Συνοψίζοντας επισημαίνουμε ότι ο όρος «Μηχανογραφικά κέντρα» που αναφέρεται στην ΚΥΑ 130558/12-6-89 (Ν. 1876/90) είναι απλά ένας παλαιός και τουλάχιστον ξεπερασμένος όρος τόσο οργανωτικά όσο και λειτουργικά. Ο όρος αυτός έχει παραμείνει υποθέτουμε καθότι δεν έχει εναρμονιστεί η ως άνω απόφαση με τα σημερινά πραγματικά δεδομένα.

Σήμερα ο όρος «Μηχανογραφικά κέντρα ή Μηχανογράφηση» δεν συναντάται σε καμία Χώρα πολύ δε περισσότερο στην Ελληνική και Ξενόγλωσση βιβλιογραφία. Πρόσθετα ο όρος αυτός δεν έχει καμία σχέση με τις Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών και είναι βασισμένος στην μηχανιστική αντίληψη της διαχείρισης των στοιχείων κάτι δηλαδή αντίστοιχο του Τυπογραφείου.

Είναι επιτακτική ανάγκη ο όρος να αλλάξει άμεσα διότι δημιουργεί πλείστα προβλήματα και το κυριότερο γιατί αναφέρεται στην Πληροφορική της Ελλάδας του ΄70.

Παρακαλούμε όπως προβείτε στην διόρθωση των σχετικών Αποφάσεων και Νόμων και τότε θα έχετε συμβάλει ουσιαστικά στην προστιθέμενη αξία που έχει ανάγκη η Πληροφορική στη Δημόσια Διοίκηση στην Χώρα μας.         

                                                                                                                                                                                                                                                                                                            Με εκτίμηση

                                                                                   

 

                                       Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ                                                                                   Ο ΓΕΝ. ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

                                    ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΚΩΣΤΑΣ                                                                              ΚΟΥΤΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ